تحول بازنمایی آسیب‌های اجتماعی زنان در سینمای دهه 90 ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشکده مطالعات فناوری‌های نوین، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، علوم ارتباطات، دانشگاه تهران
10.22034/scm.2025.526793.1883
چکیده
این پژوهش تصویری از آسیب‌های اجتماعی زنان در آیینه دهه 90 سینمای ایران است. جهت استخراج اطلاعات و نشانگان مرتبط با زن در فیلم‌های منتخب، از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است. بر این اساس با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 8 فیلم معرف انتخاب و مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل فیلم‌های دهه 90 نشان می‌دهد که غالب فیلم‌های این دوره زنان قربانیان آسیب‌های اجتماعی هستند که تجاوز و خشنونت جنسی از اهم آنهاست و با رشد آسیب‌های اجتماعی در قالب‌های تجاوز، قتل، اعتیاد در ساختار مردسالارانه، نقش زنان به سمت قربانیان سوق داده شد.

قربانیان این دهه افزون بر گرفتاری و قربانی شدن به دلیل شرایط حاصل از فقر طبقه اجتماعی (ابلق، ابد و یک روز) و طبقه سنتی (شبی که ماه کامل شد)، دچار خفقان و گرفتار در نظامی از ارزش‌های طبقه متوسط هستند که یا توسط خود طبقه متوسط و اعضای آن محکوم به قربانی هستند (عرق سرد)، یا ارزش‌های این طبقه عامل قربانی شدن هستند (پریدن از ارتفاع، هیس دخترها، فروشنده و پریدن از ارتفاع). اگر در دهه‌های گذشته خانه نماد حصر زن در خشونت جسمی و روانی جامعه‌ای مردسالارانه بود، در این دهه زن با آسیب دیگری از جامعه مردسالار از نوع تجاوز و خشنونت جنسی روبرو است و محکوم به تجاوز و قربانی شدن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Transformation of Social Harm Representation of Women in Iranian Cinema of the 2010s

نویسندگان English

NEDA SHAFIEI 1
hosain ramazani 2
1 Faculty member
2 M.A. in Communication Sciences, University of Tehran
چکیده English

این پژوهش تصویری از آسیب‌های اجتماعی زنان در آیینه دهه 90 سینمای ایران است. جهت استخراج اطلاعات و نشانگان مرتبط با زن در فیلم‌های منتخب، از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است. بر این اساس با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 8 فیلم معرف انتخاب و مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل فیلم‌های دهه 90 نشان می‌دهد که غالب فیلم‌های این دوره زنان قربانیان آسیب‌های اجتماعی هستند که تجاوز و خشنونت جنسی از اهم آنهاست و با رشد آسیب‌های اجتماعی در قالب‌های تجاوز، قتل، اعتیاد در ساختار مردسالارانه، نقش زنان به سمت قربانیان سوق داده شد.

This study seeks to explore how Iranian cinema in the 2010s reflects the social harms experienced by women. Using a qualitative content analysis method, eight selected films were analyzed to identify thematic and symbolic patterns related to women's issues. The findings suggest that most films of this decade portray women as victims of structural violence, with sexual assault and gender-based oppression as prominent themes. In contrast to previous decades where domestic violence was central, in the 2010s, sexual violence and honor-related oppression became dominant. These representations reflect broader shifts in social discourse and expose the deep entrenchment of patriarchal norms. The study emphasizes the need to read cinematic texts as cultural artifacts that both mirror and shape the gender order within society.

کلیدواژه‌ها English

Women in Cinema
Social Harms
Gender Roles
Feminist Analysis
Representation
 
استریناتی، دومینیک (1380). مقدمه‏ای بر نظریه‏های فرهنگ‌عامه، ترجمة ثریا پاک‏نظر، تهران: گام نو.
توسلی، افسانه و بابایی، زهره (1400). تصویر زن در آثار سینمایی اصغر فرهادی، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، دوره 13، شماره 4.
خالدیان، اقبال؛ شفیعی، ندا (1403). نقش و جایگاه زن در آیینۀ چهار دهه سینمای ایران، معاونت سینمایی، وزارت ارشاد، فرهنگ و هنر اسلامی.
صالحی امیری، سیدرضا (1388). مفاهیم و نظریه‌های فرهنگی، تهران: ققنوس.
کریمی، جلیل؛ قلی‌پور، سیاوش و هوری، مریم (1400). تصویر زن در سینما (تحلیلی بر ده فیلم دهة 1380 سینمای ایران)، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، دوره 13، شماره 2.
گیدنز، آنتونی (1383). جامعه‏شناسی، ترجمة منوچهر صبوری، تهران: نی.
محمدپور، احمد، مریم ملک صادقی و مهدی علیزاده (1391). «مطالعة نشانه‌شناختی بازنمایی زن در فیلم‌های سینمایی ایران»، فصلنامة انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال هشتم، شماره 29.
ون‏زونن، لیزبت (1383). «رویکردهای فمینیستی به رسانه‏ها»، ترجمة محمدرضا حسن‏زاده و حسن رئیس‏زاده، تهران: رسانه، ش 16، ص 155 ـ 196.
 
Bilcher, J & Whelehan, I. (2005). 50 key concepts in gender studies‚ London. Sage.
Bordwell, D., Thompson, K., & Smith, J. (2004). Film art: An introduction (Vol. 7, pp. 477-479). New York: McGraw-Hill.
Butler, J., & Trouble, G. (1990). Feminism and the Subversion of Identity. Gender trouble, 3(1), 3-17.
Hagener, M. (2003). Richard Tapper (Hg.): The New India Cinema. Politics, Representation and Identity. MEDIENwissenschaft: Rezensionen| Reviews, 20(3-4), 395-397.
Kalinak, K. (1984). Women and Film: Both Sides of the Camera. Film Quarterly (ARCHIVE), 37(4), 40.
Khosravi, S. (2011). Young and defiant in Tehran. University of pennsylvania Press.
Moghadam, V. M. (2003). Modernizing women: Gender and social change in the Middle East. Lynne Rienner Publishers.
Moore, L. (2005). Women in a widening frame: (Cross-) Cultural projection, spectatorship, and Iranian cinema. Camera Obscura: Feminism, Culture, and Media Studies, 20(2), 1-33.
Mulvey, L. (2006). Visual pleasure and narrative cinema. Media and cultural studies: Keyworks, 342-352.
Naficy, H. (2020). A Social History of Iranian Cinema, Volume 1: The Artisanal Era, 1897-1941. Duke University Press.
Strinati, D. (2001). An introduction to theories of popular culture (S. Paknazar, Trans.). Gamo No. (Original work published 1995) (In Persian)
Giddens, A. (2004). Sociology (M. Sabouri, Trans.). Nay. (Original work published 2001) (In Persian)
Karimi, J., Gholipour, S., & Hoori, M. (2021). The image of women in cinema (Analysis of ten Iranian films from the 2000s). Women in Culture and Art, 13(2). (In Persian)
Khalidian, E., & Shafiei, N. (2024). The role and position of women in the mirror of four decades of Iranian cinema. Cinema Department, Ministry of Culture and Islamic Guidance. (In Persian)
Mohammadpour, A., Malek Sadeghi, M., & Alizadeh, M. (2012). Semiotic study of women's representation in Iranian cinema films. Iranian Journal of Cultural and Communication Studies, 8(29). (In Persian)
Salehi Amiri, S. R. (2009). Cultural concepts and theories. Ghoghnoos. [In Persian]
Tavassoli, A., & Babaei, Z. (2021). The image of women in Asghar Farhadi's cinematic works. Women in Culture and Art, 13(4). (In Persian)
Van Zoonen, L. (2004). Feminist approaches to media (M. R. Hassanzadeh & H. Raeeszadeh, Trans.). Media, 16, 155-196. (Original work published 1994) (In Persian)
 
دوره 14، شماره 55
تابستان 1404
صفحه 77-111

  • تاریخ دریافت 07 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1404