تحلیل گفتمان انتقادی الگوی زن مطلوب در آثار آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
زهرا نوذری 1
خدیجه کشاورز 2
1 گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران، نویسنده مسئول
10.22034/scm.2024.204346
چکیده
سال‌هاست در ایران نهادهای حاکم با دین پیوندی عمیق برقرار کرده‌ و دست‌اندرکار جامعه‌پذیر کردن افراد است، و به زن و مرد می‌آموزند که در موقعیت‌های مختلف چگونه باید عمل کنند، با این حال در مطالعات مرتبط با جنسیت پژوهش هایی نظیر بررسی عملکرد سوژه‌های دیندار در جامعه‌پذیری جنسیتی وجود ندارد و به نظر می رسد اهمیت پرداختن به این موضوع از همین جا است. بعد از انقلاب نام آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی به دلیل فتاوا و عکس‌العمل‌های فراوانی که نسبت به مسائل زنان دارد پر رنگ می‌شود؛ ضمن این‌که از او کتابی به نام «زن در تفسیر نمونه» منتشر شده که نشان می‌دهد که او در تلاش است که به کنشگری فعال در برساخت و یا بازتولید قالب جنسیتی خاصی تبدیل شود. بنابراین ما در این پژوهش می خواهیم بدانیم که چگونه قالبی جنسیتی بوسیله‌ی آیت‌الله مکارم شیرازی در رابطه‌ی دیالکتیکی با زمینه‌ی اجتماعی برساخت و یا بازتولید می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، هم در روش و هم در رویکرد نظری مناسب به نظر می رسد. نتایج حاصل از پژوهش به ما نشان می دهد که الگوی مورد نظر مکارم شیرازی بازتولید و حفاظت از همان الگویی است که مرتضی مطهری در سال‌های منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ آن را برساخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the critical discourse of the ideal woman model in the works of Ayatollah Nasser Makarem Shirazi

نویسندگان English

zahra nozari 1
khadijeh keshavarz 2
1 Department of Sociology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Women's Studies Department, Institute for Cultural and Social Studies, Tehran, Iran, Corresponding Author
چکیده English

For many years in Iran, the governing institutions have established a deep connection with religion and are Involved socializing people, and they teach men and women how to act in different situations, however, in studies related to gender, research such as investigating the performance of religious subjects in There is no gender socialization and it seems that the importance of addressing this issue comes from here. After the revolution, the name of Ayatollah Nasser Makarem Shirazi became famous because of his fatwas and many reactions to women's issues. In addition, a book called "Women in the Interpretation of Samples" has been published by her, which shows that she is trying to become an active activist in building or reproducing a certain gender format. Therefore, in this research, we want to know how a gender template is constructed or reproduced by Ayatollah Makarem Shirazi in a dialectical relationship with the social context. To answer this question, Fairclough's critical discourse analysis method seems appropriate both in method and theoretical approach. The results of the research show us that the desired model of Makarem Shirazi is the reproduction and protection of the same model that Morteza Motahari built in the years leading to the 1357 revolution.

کلیدواژه‌ها English

Critical discourse analysis
construction
fairclough
Ayatollah Makarem Shirazi

  •  

    • اسدالله نژاد، مهسا. (1399). «شکاف جنسیتی؛ تولید و بازتولید استعاره‌ زن-مادر». سایت پرابلماتیکا، 25/3/1400
    • امیدی‌پور، زهره. (1380). تحلیل گفتمان مقاومت زنان از دوره مشروطیت تا اوایل حکومت پهلوی. تهران: دانشگاه الزهرا.
    • بیات، آصف. (1400). «پسااسلام‌گرایی». ترجمه‌ عباس جنگ. تهران: انتشارات بزنگاه، چاپ دوم.
    • پایدار، پروین. (1380). «زنان و عصر تمدن بزرگ». تهران: مجله گفتگو، شماره 32.

    -         جوادی یگانه، محمدرضا. (1394). ارزش‌ها و نگرش های ایرانیان (موج سوم)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

    -         رضایی، عبدالعلی. (1379). ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج اول)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات .

    • زیبایی‌نژاد، محمدرضا. (1382). «درآمدی بر فمینیسم، در فمینیسم و دانش‌های فمینیستی»: ترجمه و نقد تعدادی از مقالات دائرةالمعارف فلسفی روتلج، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران، چاپ اول.
    • ساناساریان، الیز. (1384). «جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از 1280 تا 1357)». ترجمه: احمدی خراسانی، نوشین، تهران: نشر اختران.
    • صادقی، فاطمه. (2011). «زنان، قدرت و مقاومت در ایران پس از انقلاب». لندن: نشر زنان و قوانین در جوامع مسلمان
    • عاملی رضایی، مریم؛ مهرآیین، مصطفی؛ یشانی، طاهره؛ افکار امیریون، پریسا. (1400). «تحلیل گفتمان خاطرات زنان عصر مشروطه و پهلوی، تهران: ادبیات پارسی معاصر». دوره 11، شماره 2
    • فرکلاف، نورمن. (1379). «تحلیل گفتمان انتقادی». گروه مترجمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
    • گودرزی، محسن (1382). ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج دوم)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
    • مجاب، شهرزاد. (1400). «نظریه‌پردازی در باب اصول سیاسی فمینیسم اسلامی». ترجمه‌ میترا حقی، سایت زنستان.
    • مرنیسی، فاطمه. (1380). «زنان پرده‌نشین و نخبگان جوشن پوش». ترجمه‌ ملیحه مغازه‌ای، تهران: نشر نی.
    • مطهری، مرتضی. (1376). «مسئله حجاب». تهران: انتشارات صدرا.
    • مطهری، مرتضی. (1392). «نظام حقوق زن در اسلام». تهران: انتشارات صدرا.
    • مکارم شیرازی، ناصر. (1393). «زن در تفسیر نمونه». قم: انتشارات علی ابن‌ ابی‌طالب (ع).
    • مغیثی، هایده؛ مجاب، شهرزاد. (1402). «اخلاق فمینیستی: فرجام فمینیسم اسلامی و خیزش زن، زندگی، آزادی». سایت نقد اقتصاد سیاسی
    • میرحسینی، زیبا. (1385). «آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام». نشریه بازتاب اندیشه، شماره 75
    • نوذری، زهرا؛ کشاورز، خدیجه. (1402). «تحلیل گفتمان انتقادی الگوی زن مطلوب در آثار مرتضی مطهری». تهران: مجله جامعه پژوهی فرهنگی
    • Ameli Rezaei, Maryam; Mehrayin, Mustafa; Yeshani, Tahira; Afkar Amirion, Parisa. (2021). "Discourse analysis of women's memoirs of the constitutional and Pahlavi era, Tehran: contemporary Persian literature". Volume 11, Number nozari143@gmail.com (In Persian)
    • Asadollah Nejad, Mahsa. (2019). "The gender gap; Production and reproduction of the woman-mother metaphor". Problematica site, 25/3/2020z. (In PersianBayat, Asif. (2021). "Post-Islamism". Translated by Abbas Jang. Tehran: Bezengah Publications, second edition. z. (In Persian)Fairclough, Norman. (2000). "Critical Discourse Analysis". Group of translators. Tehran: Media Studies and Research Center. (In Persian)
    • Margot(2020). Feminisme islamique: qu’est-ce à dire?, dans Féminismes Islamiques, Mis en ligne sur Cairn.info le 19/08/2021
    • Gudarzi, Mohsen (2012). Values ​​and Attitudes of Iranians (Second Wave), Tehran: Culture, Art and Communication Research Institute(In Persian)
    • http://doi.org/10.3917/lafab.ali.2020.01.0053
    • Javadi Yeganeh, Mohammadreza. (2014). Values ​​and Attitudes of Iranians (Third Wave), Tehran: Culture, Art and Communication Research Institute. (In Persian)
    • Makarem Shirazi, Nasser. (2013). "Woman in sample interpretation". Qom: Ali Ibn Abi Talib Publications. (In Persian)
    • Mernesi, Fatima. (2001). "Veil-wearing women and armor-wearing elites". Translated by Maleeha Machazei, Tehran: Nei Publishing. (In Persian)
    • Mirhosseini, Ziba. (2006). "New Feminist Voices in the Islamic World". Reflection of thought Journal, No. 75. (In Persian)
    • Mojab, Shahrazad. (1400). "Theorizing about the political principles of Islamic feminism". Translated by Mitra Haghi, Zanestan site. (In Persian)
    • Motahari, Morteza. (1997). "Issue of hijab". Tehran: Sadra Publications. (In Persian)
    • Motahari, Morteza. (2012). "Women's rights system in Islam". Tehran: Sadra Publications. (In Persian)
    • Mugheethi, Haideh; Mojab, Shahrazad. (2023). "Feminist ethics: the end of Islamic feminism and the rise of women, life, freedom". Criticism of political economy (In Persian)
    • Nozari, Zahra; keshavarz, Khadijah. (2023). "Analysis of the critical discourse of the ideal female model in the texts of Morteza Motahari". Tehran: Journal of Cultural Sociology(In Persian)
    • Omidpour, Zahra. (2001). Discourse analysis of women's resistance from the constitutional period to the beginning of Pahlavi reign. Tehran: Al-Zahra University. (In Persian)
    • Paydar, Parveen. (2001). "Women and the Age of Great Civilization". Tehran: Conversation magazine, number 32. (In Persian)
    • Paydar, Parvin(1995), Women and the Political Process in Twentieth Century Iran, Cambridge University Press
    • Poya, Maryam (1999), Women, work and Islamism: Ideology and resistance in Iran, London: ZED Books.
    • Rezaei, Abdul Ali. (2000). Values ​​and attitudes of Iranians (first wave), Tehran: Research Institute of Culture, Art and Communication. (In Persian)
    • Sadeghi, Fatima. (2011). "Women, power and resistance in Iran after the revolution". London: Women and Laws in Muslim Societies Publishing(In Persian)
    • Sanasarian, Elise. (2005). "Women's rights movement in Iran (revolt, decline and repression from 1901 to 1978)". Translation: Ahmadi Khorasani, Noushin, Tehran: Akhtaran Publishing House. (In Persian)
    • Shahin, Emad el-Din (2014). "Salafīyah". The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford Islamic Studies Online.
    • Zainezhad, Mohammad Reza. (2003). "Introduction to feminism, in feminism and feminist knowledge": translation and criticism of a number of articles in Routledge Philosophical Encyclopedia, Qom: Office of Women's Studies and Research, Management Center of Sisteran Seminaries, first edition.(In Persian)
جامعه فرهنگ رسانه
دوره 13، شماره 51
تابستان 1403
صفحه 121-143

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 18 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 22 اسفند 1402