لوکاچ و جامعه‎شناسی فرهنگ واکاوی مفهوم و نسبت جامعه و فرهنگ در اندیشه جورج لوکاچ

نویسندگان
حسین مهربانی فر 1
ادریس راموز 2
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
2 دانشجوی دکتری پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
جورج لوکاچ[1]، فیلسوف، منتقد ادبی و جامعه­شناس انتقادی معاصر، از جمله نظریه‎پردازان مارکسیست است. او  نقشی جدی در اصلاح و بازخوانی نظریات مارکس داشته و با بهره‎گیری فراوان از میراث فکری آلمان و تلفیق نظریات منتقدین فرهنگ آلمانی به نقدی منسجم و نظام‎مند از فرهنگ مدرن و ساختارهای جامعه سرمایه‎داری دست یافته است. لوکاچ به‎دلیل اتخاذ رویکردهای ادبی و رومانتیک در مواجهه با سرمایه‎داری مدرن، بعدها توجه اندیشمندان آلمانی؛ همچون هایدگر را به خود جلب کرد. لوکاچ با استفاده از روش مارکسیستی متمایز خود توانست عناصر گوناگون زندگی اجتماعی را به‎مثابهلو یک کلیت واحد درک کند. در همین راستا، او معتقد بود که شناخت کلیت زمانی ممکن است که فرهنگ (ذهن) و جامعه (عین) معرفتی همسو باشند. از همین­رو، این مقاله جهت شناخت مفهوم فرهنگ و جامعه و نسبت میان آن‌ها از دید این اندیشمند، به مطالعه و واکاوی آراء و نظریات انتقادی او در باب جامعه سرمایه‏داری مدرن پرداخته است. این امر از آن‎رو است که لوکاچ در عین اعطای نقشی فعال و مستقل به فرهنگ، مفهومی دیالکتیکی از جامعه ارائه داده و فرهنگ و جامعه را در وابستگی متقابل با یکدیگر و تعامل دوسویه در نظر می‎گیرد. بر این اساس، می‏توان با تکیه بر اندیشه لوکاچ در زمینه شناخت کلیت واقعیت اجتماعی، از طریق تعامل دوسویه فرهنگ و جامعه به توضیح مبانی روش­شناسی مارکسیسم غربی در مطالعات فرهنگی پرداخت.



[1] جورج لوکاچ سال 1885 در مجارستان زاده شد و سال 1971 از دنیا رفت. سال 1918 به حزب کمونیست مجارستان پیوست. لوکاچ به‎دلایل فکری و نیز خارجی که تا حدی ناشی از مشکلات زندگی و کاری او بود، میان باورهای ماتریالیستی و ایده­آلیستی نوسان داشت. با تمام این احوال، او در اثر برجسته­اش  کتاب تاریخ و آگاهی طبقاتی از جناح ماتریالیستی مارکسیسم جدا شد و جریان فکری جدیدی را پایه­گذاری کرد (شرت، 1387: 270). لوکاچ نقشی عمده در کشف دوباره و ترویج دست­نوشته­های اقتصادی و فلسفی مارکس که تقریباً فراموش شده بود، ایفا کرد و از این طریق به وجه فرهنگی مارکسیسم مشروعیت بخشید. از این‎روست که لوکاچ اغلب یکی از چهره­های محوری در مارکسیسم غربی محسوب می­شود (اسمیت، 1387: 68). او تأثیری عمده در شکل­گیری مارکسیسم غربی (یعنی مارکسیسم عمدتاً هگلی که در اروپای غربی شکل گرفت) گذاشت و در عین‎حال، تیزبین­ترین منتقد ادبی در اتحاد شوروی نیز بود. زندگی او را می‎توان به سه دوره تقسیم کرد: اول، دوره غیرمارکسیستی؛ دوم، دوره مارکسیستی و سوم دوره به‏کارگیری و بسط نوعی نقد ادبی مبتنی بر رئالیسم سوسیالیستی (ادگار و سجویک، 1389: 136).

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

جامعه، فرهنگ، دیالکتیک، مارکسیسم، آگاهی طبقاتی، شیء وارگی.

نویسندگان English

Hossein mehrabanifar 1
Edris Ramooz 2
1 Baqir al-Olum University
2 PHD student in Research Institute of Hawzah and University(RIHU)
چکیده English

George Lukacs, a philosopher, literary critic and contemporary critic sociologist, is a Marxist theorist who has a significant role in reforming and revising Marx's theories. He achieved to a coherent and systematic critique of modern culture and the structures of the capitalist society using German intellectual heritage and integrating criticisms of German culture. This paper studies and analyzes Lukács’s critical views on the modern society of capitalism in order to understand the concept of culture and society and the relation between them from his perspective. The result is that, while giving an active and independent role to culture, Lukács presents a dialectical conception of society and views culture and society in a interaction and interdependence

کلیدواژه‌ها English

Lukacs
Society
culture
Marxism
آرون، ریمون (1387)، مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آزاد ارمکی، تقی (1387)، جامعه‎شناسی فرهنگ، تهران: علم.
آشوری، داریوش (1380)، تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران: آگه.
آشوری، داریوش و دیگران (1381)، مسائل و چشم­اندازهای فرهنگ (مجموعه مقالات)،ترجمه بهروز منتظمی و دیگران، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ادگار، اندرو و سجویک، پیتر (1388)، مفاهیم کلیدی در نظریه فرهنگی، ترجمه ناصرالدین علی تقویان، تهران: دفتر برنامه­ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
ادگار، اندرو و سجویک، پیتر (1389)، متفکران برجسته نظریه فرهنگی، ترجمه مسعود خیرخواه، تهران: آگه.
اسمیت، فیلیپ (1387)، درآمدی بر نظریه فرهنگی، ترجمه حسن پویان، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
بیلینگتون، روزاموند و شیلا استرابریج، لنور گرین سایدز، آنت فیتز سیمونز (1380)، فرهنگ و جامعه: جامعه­شناسی فرهنگ، تهران: نشر قطره.
جان­محمدی، محمدتقی (1389)، روایت لوکاچ از هگل، کتاب ماه فلسفه،  سال سوم ، شماره 39، صفحات 30-19.
ریتزر، جورج (1388)، نظریه جامعه­شناسی در دوران معاصر، مترجم: محسن ثلاثی، تهران، علمی.
سویینج‌وود، آلن (1386)، «تحلیل فرهنگی و نظریه‌ی سیستم‌ها»، فصلنامه ارغنون، سال؟، شماره 18، صص 21-32.
شرت، ایون (1387)،  فلسفه علوم اجتماعی قاره­ای، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
صالحی امیری، سیدرضا (1386)، مفاهیم و نظریه­های فرهنگی، تهران: ققنوس.
صمیمی، نیلوفر (1385)، «شیء‎شدگی از لوکاچ تا هابرماس»، فصلنامه راهبرد، سال پانزدهم، شماره 41، صص 234-223.
عضدانلو، حمید (1386)، آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‎شناسی، تهران: نشر نی.
فریزبی، دیوید و سه­یر، درک (1374)، جامعه، ترجمه احمد تدین و شهین احمدی، تهران: آران.
کانرتون، پل (1390)، جامعه­شناسی انتقادی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: کتاب آمه.
کوش، دنی (1381)، مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمه فریدون وحیدا، تهران: سروش.
گرانپایه، بهروز (1377)، فرهنگ و جامعه: چند دیدگاه تحلیلی درباره فرهنگ عمومی، تهران: شریف.
گیدنز، آنتونی (1388)، جامعه­شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
لوکاچ، جورج (1377)، تاریخ و آگاهی طبقاتی، ترجمه محمدجعفر پوینده، تهران: نسل قلم.
لوکاچ، جورج (1379)،  نویسنده، نقد و فرهنگ، ترجمه علی‏اکبر معصوم­بیگی، تهران: دیگر.
لوکاچ، جورج (1386)، در دفاع از «تاریخ و آگاهی طبقاتی»، دنباله‏روی و دیالکتیک، مترجم: حسن مرتضوی، تهران: آگه.
مک دوناف، رویزن (1379)، «لوکاچ و ایدئولوژی به‎مثابه آگاهی کاذب»، ترجمه شهرام پرستش، مجله ارغنون، سال؟، ش 16، صص290-273.
مهدی زاده، سید محمد (1391)، نظریه‎های رسانه: اندیشه‏های رایج و دیدگاه‎های انتقادی، تهران: همشهری.
میلنر، آندرو و براویت، جف (1387)، درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر، ترجمه جمال محمدی، تهران: ققنوس.
نجف­زاده، رضا (1381)، مارکسیسم غربی و مکتب فرانکفورت، تهران: قصیده‎سرا.
یونگ، کارل گوستاو (1378)، انسان و سمبول­هایش، ترجمه محمود سلطانیه، تهران: جامی.
 
Barker, Chris (2004), The Sage Dictionary of Cultural Studies, London: Sage Publications.
 
Bennett, Tony, Grossberg, Lawrence and Morris, Meaghan (2005), New Keywords: A Revised Vocabulary of Culture and Society, Blackwell Publishing.
 
Darity, William A. (2008), International encyclopedia of the social sciences, Macmillan Reference USA.
 
Harrington, Austin (2005), “Western Marxism” in Modern Social Theory: An Introduction, Oxford, UK: Oxford University Press, pages 154-174.
 
Sharrock, Wes W, Hughes, John A. and Martin, Peter (2003), Understanding Modern Sociology, London: Sage Publications.
 
Thompson, Michael J. (2011), Georg Lukács Reconsidered: critical essays in politics, philosophy, and aesthetics, London: Continuum International Publishing Group.
 
Williams, Raymond (1985), Keywords : a vocabulary of culture and society, New York: Oxford University  Press.
-         
 
جامعه فرهنگ رسانه
دوره 6، شماره 24
پاییز 1396
صفحه 31-50

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1397