صنعت فرهنگ و فیلم دینی: تحلیل انتقــادی فیلم سینمایی سربه‌مهــر

نویسنده
دانشگاه تهران
چکیده
در این مقاله با پیروی از این ایده مبنایی که کلیت اجتماعی را می­توان در تصویر به عنوان امر به ظاهر پیش پا افتاده کلیت جزیی تحلیل کرد، به بررسی وضعیت دین در ایران معاصر و در قاب سینما پرداخته شده است. توجه ویژه و رویکرد اساسی در این مقاله به نگاه­های انتقادی مکتب فرانکفورت درباره فرهنگ و سینماست. بدین­ منظور یکی از فیلم­های برگزیده دینی در سال­های اخیر، با استفاده از آراء مکتب فرانکفورت درباره فرهنگ و رسانه و نیز استفاده از رویکرد انتقادی «تحلیل گفتمان انتقادی» به زبان، مورد تحلیل قرار گرفته است. بدین­منظور پس از مروری تحلیلی بر آراء آدورنو و بنیامین درباره صنعت فرهنگ و سینما و با توجه به این­که در رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف، تحلیل گفتمان به تنهایی قادر به تحلیل پرکتیس اجتماعی گسترده­تر نیست و نیاز به نظریه اجتماعی دارد، از رویکرد فرکلاف برای تحلیل فیلم استفاده شده است. با استفاده از رویکرد فرکلاف  در سه سطح پرکتیس متنی و پرکتیس گفتمانی و پرکتیس اجتماعی، به توصیف، تفسیر و تبیین متن فیلم سربه­مهر پرداخته شده است. از نتایج عمده تحقیق حاکم شدن منطق کالایی بر فیلم­های دینی به­طور خاص، و برداشت از دین به­طور عام، در صنایع فرهنگی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Culture Industry, Film, Critical Discourse Analysis, Religious Film, Sadr Mehr

نویسنده English

zohreh Alikhani
Tehran University
چکیده English

e idea that the basis of social totality can be analyzed in the image as the seemingly trivial matter of the partial totality, this study examines the status of religion in contemporary Iran in the context of cinema. The main focus and approach in this article is on the critical views of the Frankfurt School on culture and cinema. To this end, one of the most beloved religious films of recent years has been analyzed with a view to the Frankfurt School's views on culture and the media, as well as to the critical approach of "critical discourse analysis" in language. Therefore, after an analytical overview of Adorno and Benjamin's views on the culture and cinema industry and considering that in the Critical Discourse of Critical Discourse Analysis, discourse analysis alone is not capable of analyzing wider social practice and requires social theory, Video analysis is used. Describing, interpreting, and explaining the text of the Sabr-Mehr film, the three levels of textual and discursive practice and social practice have been used by Falklaf. One of the major results of the research is the dominance of commodity logic in religious films in particular, and the perception of religion in general, in the cultural industries

کلیدواژه‌ها English

Culture Industry
Film
Critical Discourse Analysis
Religious Film
Sadr Mehr
  • -         اسفندیاری، عبدالله(1384 )سینما در حوزه معارف دینی، ماهنامه  بیناب،سال سوم، شماره8،صص.123-116

    -         آیشنبرگر، آمبروس(1380) نشانه‌های معنوی در سینما، اندیشمندان غیرایرانی، ترجمه فرهاد ساسانی تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی

    -         بادامچی، محمد حسین(1392) سربه مهر: سربه زیر از آخرین نفسهای رنجور دینداری پسامدرن شهری، سایت علوم اجتماعی ایرانی اسلامی.

    -         بورن، جورجینا(1388)علیه نفی و در دفاع از سیاست تولید فرهنگی: آدورنو، زیبایی شناسی و امر اجتماعی، ترجمه کریم پور زبید، فصلنامه زیبا شناخت،سال دهم، شماره21،صص.72-49 .

    -         بیچرانلو، عبدالله و جمال محمدی(1392) تحلیل روایی دگرگونی ارزش­ها، هویت­ها و سبک­های زندگی در سینمای بعد از انقلاب، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران،سال ششم، شماره3، صص.113-87.

    -         تامسن،کریستین(1377) روش نئوفرمالیستی در نقد فیلم،ترجمه محمدگذرآبادی، فصلنامه فارابی، سال هشتم، شماره 3، صص 145-114

    -         حبیبی، فواد(1392)علیه ایدئولوژی­های پایان:آپوکالیپتیسیسم، منطق سینمایی سرمایه داری فاجعه، تهران: آمه.

    -         داوری، محمد(1388) غلبه نگاه کارکردی به دین، عامل تقویت دین یا زمینه ساز عرفی شدن در جامعه ایران، اسلام و علوم اجتماعی،سال یکم، شماره2، صص.167-198.

    -         دووینیو، ژان(1388) جامعه شناسی هنر، مترجم مهدی سحابی، تهران: مرکز.

    -         ساعتچی، محمدمهدی(1387)دگرگونی منش هنر در «عصر فیلم» (نگاهی به آرای والتر بنیامین در مورد سینما و عکاسی)، نشریه اطلاعات حکمت و معرفت، سال سوم، ش.34،صص.31-33

    -         سلطانی، سیدعلی اضغر(1387) قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نی.

    -         شجاعی زند، علیرضا(1380)  الگوهای عرفی شدن جوامع، مجموعه مقالات مناسبات دین و فرهنگ در جامعه ایران، دبیرخانه دین پژوهان کشور:قم

    -         طباطبایی، محمدحسین(1374) تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم:  دفتر انتشارات  اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

    -         فرکلاف، نورمن(1379) تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها

    -         کمالی نیا، فرزین(1391)بحران اعتبار در تئوری فیلم معاصر و راههای پیشرو(1970-2012) نشریه کیمیای هنر،سال یکم، ش.4، صص.87-105

    -         مارش،کلایو، و  گی اوتیز(1383) الهیات و رای مدرن و پسامدرن: دستور کار آینده برای الهیات و فیلم، ترجمه فریده حق بین، نشریه بیناب،سال دوم، ش.7،صص.215-206

    -         مایلز، مارگارت(1383)سایه های متحرک: مذهب و سینما بمثابه فراورده‌های فرهنگی، ترجمه شاپور عظیمی،فصلنامه بیناب،سال دوم، ش.7، صص 187-172

    -         معقولی، نادیا و دیگران(1390)تحلیل جامعه شناختی مفهوم مرگ در موج نو سینمای ایران،فصلنامه جامعه شناسی هنر و ادبیات،سال سوم،  ش.2،صص.125-142

    -         منصور ابراهیمی، منصور(1386)درباره‌ سینمای دینی(1)،ماهنامه رواق هنر و اندیشه، سال دوم، ش.10

    -         مورگان، دیوید(1392) کلید واژگانی در باب دین، رسانه و فرهنگ، به کوشش: امیر یزدیان ویراستار: محمدصادق دهقان، نسخه برخط موجود در پایگاه اینترنتی اداره کل پژوهش های اسلامی رسانه

    -          می، جان.ر(1387)نظریه‌های معاصر درباره‌ی تفسیر فیلم دینی،ترجمه فرهاد ساسانی، تهران: انتشارات سوره مهر

    -         نوذری، حسینعلی(1383) نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت در علوم اجتماعی و انسانی،تهران: آگه

    -         هیل،جان و پاملا چرچ گیبسن(1388)رویکردهای انتقادی در مطالعات فیلم، انتشارات سوره مهر:تهران

    -         وارتنبرگ، توماس(1387)پرونده: فلسفه فیلم، ترجمه  حسین شقاقی، نشریه اطلاعات حکمت و معرفت،سال سوم، ش.33،صص.12-16

    -     والدمن، دیان(1379)نظریه انتقادی و فیلم: آدورنو و بازنگری صنعت فرهنگ، ترجمه علی شیخ‌مهدی، فصلنامه فارابی،سال دهم، شماره36. صص 177-160

    -         ویلسون، راس(1389) تئودور آدورنو، ترجمه پویا ایمانی، تهران: نشر مرکز

    -         یزدانجو، پیام(1383) اکران اندیشه فصلهایی در فلسفه سینما، نشرمرکز: تهران

    -         یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس(1389)نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشرنی

  •  

    -         Blommaert, Jan and Chris Bulcaen(2000) Critical  Discourse  Analysis, Annual Review of Anthropology,29, 447–466.

    -         Gregory Watkins(2009) religion,Film and film theory,in The Continuum Companion to Religion and Film ,Edited by William L. Blizek, Continuum:London

دوره 7، شماره 29
زمستان 1397
صفحه 51-77

  • تاریخ دریافت 24 آذر 1398