طراحی و اعتبارسنجی مدل خط‌مشی‌‌گذاری مسئولیت‌پذیری اجتماعی در بخش آموزش عالی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
مهدی فرزام نهاد 1
حاجیه رجبی فرجاد 2
جواد محرابی 3
1 دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی–تصمیم‌گیری و خط‌مشی‌گذاری عمومی، گروه مدیریت دولتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
2 دانشیار گروه مدیریت منابع انسانی ، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 استاد یار، گروه مدیریت دولتی واحد قزوین دانشگاه آزاد اسلامی ، قزوین ، ایران
10.22034/scm.2025.536595.1930
چکیده
در دهه‌های اخیر، آموزش عالی با انتظارات فزاینده‌ای فراتر از نقش‌های سنتی خود در حوزه آموزش و پژوهش مواجه شده است. در این میان، دانشگاه‌ها به‌عنوان نهادهایی کلیدی در جامعه دانش‌بنیان، نیازمند ایفای نقش فعال در تحقق توسعه پایدار، ارتقای ارزش‌های مدنی و حل مسائل اجتماعی هستند. با این حال، نظام آموزش عالی ایران فاقد یک مدل بومی و منسجم برای سیاست‌گذاری مسئولیت‌پذیری اجتماعی است. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی مدل خط‌مشی‌گذاری مسئولیت‌پذیری اجتماعی در آموزش عالی کشور، از رویکرد کیفی (تحلیل مضمون مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ نفر از خبرگان) و رویکرد کمی (تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار Smart PLS بر پایه داده‌های ۲۸۷ پرسشنامه) بهره گرفته است.

نتایج نشان دادند که مدل پیشنهادی شامل شش مضمون کلان در قالب ۲۶ مؤلفه محوری است که در سه بُعد مدیریتی و ساختاری، فرهنگی و اجتماعی، و قانونی و حقوقی طبقه‌بندی می‌شوند. اعتبار مدل بر اساس شاخص‌های آماری نظیر آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE)، ضرایب R²، Q² و معیار GOF تأیید شد. یافته‌ها تأکید دارند که نهادینه‌سازی مسئولیت‌پذیری اجتماعی مستلزم هم‌افزایی میان سیاست‌های کلان، فرهنگ سازمانی، ساختارهای قانونی و تعامل مؤثر دانشگاه با جامعه است. مدل ارائه‌شده، ابزاری مفهومی و کاربردی برای سیاست‌گذاران، مدیران دانشگاهی و نهادهای ارزیاب به‌منظور ارتقای نقش اجتماعی دانشگاه‌ها در ایران محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Design and Validation of a Social Responsibility Policy Model in the Higher Education Sector

نویسندگان English

mahdi farzam nahad 1
hajieh rajabi farjad 2
javad Mehrabi 3
1 PhD Student in Public Administration (Decision Making and Public Policy), Department of Public Administration, Qa.c, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
2 Associate Professor, Department of Human Resource Management, Amin Police University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Public Administration, Department of Public Administration, Qa.c, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
چکیده English

In recent decades, higher education institutions have faced increasing demands that go beyond their traditional roles of teaching and research. Universities are now expected to act as key agents in promoting civic values, addressing societal challenges, and advancing sustainable development. Despite this global trend, Iran’s higher education system lacks a coherent, localized policy framework for institutionalizing social responsibility.

This study aims to design and validate a public policy model for embedding social responsibility within Iranian higher education. Adopting a mixed-methods approach, the qualitative phase involved thematic analysis of semi-structured interviews with 18 higher education experts, while the quantitative phase applied structural equation modeling (SEM) using Smart PLS on data collected from 287 faculty members.

The findings identified six major themes encompassing 26 key components, including macro-level policymaking, cultural attitudes, legal frameworks, institutional capacity building, university–community engagement, and the realization of a developmental university. The model demonstrated strong validity through composite reliability, convergent and discriminant validity, and acceptable values for R², Q², and GOF.

The results suggest that social responsibility in higher education cannot be achieved through isolated or voluntary initiatives. Instead, it must be embedded into national policies, legal systems, institutional culture, and operational strategies. The proposed model offers a conceptual and practical framework for policymakers, university administrators, and accreditation bodies to align academic institutions with societal needs.

کلیدواژه‌ها English

Social Responsibility
Public Policy
Higher Education
Thematic Analysis
Structural Equation Modeling
 
حاجی‌ها، ح.، و سرافراز، م. (۱۳۹۳). تأثیر مسئولیت اجتماعی بر تصویر برند دانشگاهی. فصلنامه مطالعات راهبردی دانشگاهی، ۷(۲)، ۹۳–۱۱۵.
حساس‌یگانه، ک.، و برزگر، ح. (۱۳۹۱). رابطه مسئولیت اجتماعی شرکت با شفافیت گزارشگری مالی. پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی، ۱۹(۳)، ۲۳–۴۲.
 خرسند، ف.، نادری‌پور، س.، و عباسی، ن. (۱۴۰۰). سنجش اعتبار و پایایی در پژوهش‌های کیفی. فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، ۱۲(۳)، ۲۳–۴۵.
شعبانی، م.، و رجب‌زاده، ر. (۱۳۹۷). روش دلفی فازی در پژوهش‌های سیاست‌گذاری. پژوهش‌های مدیریت دولتی، ۱۰(۲)، ۹۱–۱۱۲.
شفیعی، ن.، و عزیزی، ن. (۱۴۰۰). بررسی چالش‌های نهادینه‌سازی مسئولیت اجتماعی در دانشگاه‌های ایران. فصلنامه آموزش عالی، ۱۴(۱)، ۵۱–۷۰.
فرزام‌نهاد، ف. (۱۴۰3). طراحی مدل خط‌مشی‌گذاری مسئولیت‌پذیری اجتماعی در بخش آموزش عالی. رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی قزوین.
فقیهی، ع.، و کاوه، س. (۱۳۹۷). تحلیل خط‌مشی‌های عمومی با رویکرد فرآیندی. فصلنامه مدیریت دولتی نوین، ۶(۲)، ۷۳–۹۱.
نصر اصفهانی، ع.، و ابراهیمی، ن. (۱۳۹۸). تحلیل سیاستی با رویکرد داده‌بنیاد. فصلنامه خط‌مشی‌گذاری عمومی، ۵(۱)، ۶۵–۷۸.
Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39–48.
Coulhou, F., & Menezes, I. (2020). University–community engagement and social responsibility: A cross-European comparative perspective. International Review of Education, 66(3), 337–360.
Filho, W. L., Shiel, C., & do Paço, A. (2019). Implementing and operationalising integrative approaches to sustainability in higher education: The role of project-oriented learning. Journal of Cleaner Production, 232, 1008–1016.
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Boston: Pitman.
Lo, H. C., Wong, K. K., & Wong, L. M. (2017). Teaching social responsibility in higher education: A case study. Journal of Education and Learning, 6(4), 220–230.
 Scott, W. R. (2001). Institutions and organizations (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Vaismoradi, M., Turunen, H., & Bondas, T. (2013). Content analysis and thematic analysis: Implications for conducting a qualitative descriptive study. Nursing & Health Sciences, 15(3), 398–405.
Wood, D. J. (1991). Corporate social performance revisited. Academy of Management Review, 16(4), 691–718.
Faghihi, A., & Kaveh, S. (2018). Policy analysis with a process-oriented approach. Modern Public Administration Quarterly, 6(2), 73–91. (In Persian)
Farzam-Nahad, F. (2024). Design of a social responsibility policy-making model in higher education (Doctoral dissertation). Islamic Azad University, Qazvin, Iran. (In Persian)
Hajiha, H., & Sarafraz, M. (2014). The impact of social responsibility on university brand image. Strategic University Studies Quarterly, 7(2), 93–115.
Hassasyeganeh, K., & Barzegar, H. (2012). The relationship between corporate social responsibility and financial reporting transparency. Accounting and Auditing Research, 19(3), 23–42. (In Persian)
Khorsand, F., Naderipour, S., & Abbasi, N. (2021). Assessing validity and reliability in qualitative research. Humanities Methodology Quarterly, 12(3), 23–45. (In Persian)
Nasr Esfahani, A., & Ebrahimi, N. (2019). Policy analysis with a data-driven approach. Public Policy Quarterly, 5(1), 65–78. (In Persian)
Shabani, M., & Rajabzadeh, R. (2018). Fuzzy Delphi method in policy research. Public Administration Research, 10(2), 91–112. (In Persian)
Shafiei, N., & Azizi, N. (2021). Challenges of institutionalizing social responsibility in Iranian universities. Higher Education Quarterly, 14(1), 51–70. (In Persian)
 
جامعه فرهنگ رسانه
دوره 14، شماره 56
پاییز 1404
صفحه 413-447

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 12 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1404