انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات جامعه فرهنگ رسانه 2322-3855 مقالات آماده انتشار 2025 08 19 Performance assessment and the cultural guidelines for the educational program of Islamic studies courses in the universities of Iran ارزیابی عملکرد و راهبردهای فرهنگی برنامۀ آموزشی دروس معارف اسلامی در دانشگاه های ایران 227307 10.22034/scm.2025.533855.1917 FA رضا صفری شالی دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0003-3095-0819 مجتبی اسلامی دانشجوی دکتری جامعه شناسی مسایل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-5466-9477 Journal Article 2025 07 15 This study was conducted with the aim of evaluating the performance of Islamic education courses in universities and providing cultural solutions for it. The present research method is a combination of a quantitative approach with a statistical population of students across the country and a sample size of 2060 people, and with a qualitative approach in the form of content analysis and Delphi technique with a target population of Islamic education professors across the country, which included a sample of 100 people in the form of interviews using theoretical saturation. The average student assessment of desirability for all educational courses was 45.60 (in the range of zero to 100), which also explained the average downward assessment of these courses by students. The disadvantages of these courses from the perspective of some students included the strict classroom atmosphere, the lack of adaptation of professors and book content to the needs of the academic community, and the lack of desirability of the teaching method. According to the professors' statements, these three factors were divided into direct, intermediary, and contextual factors. The positive outcomes that these courses can bring from the perspective of professors and students include increasing cultural capital, strengthening religiosity, and helping to better understand the religion and history of Islam. Suggestions provided by students and professors to improve effectiveness were also received in four factors: organizational, guidance, facilitation, and related to the educational system. هدف از این مطالعه، ارزیابی عملکرد و ارائۀ راهبردهای فرهنگی برنامۀ آموزشی دروس معارف اسلامی در دانشگاههای ایران میباشد. روش تحقیق به صورت ترکیبی با استفاده از رویکرد کمی با جامعۀ آماری متشکل از دانشجویان سراسر کشور و با حجم نمونه 2060 نفر و همچنین رویکرد کیفی با جامعۀ هدف شامل اساتید دروس معارف اسلامی کشور که با نمونه 100 نفر به صورت مصاحبه با در نظرگرفتن اشباع نظری با روش تحلیل محتوا و تکنیک دلفی انجام گرفت. یافتهها نشان از میانگین مطلوبیت ارزیابی دانشجویان از کلیۀ دروس معارف اسلامی برابر با 45.60 (در بازۀ صفر تا 100) بود که نشانۀ ارزیابی متوسط آن هاست. نقاط ضعف این دروس از منظر برخی از دانشجویان عبارت بودند از: کلاسهای خشک، عدم انطباق بین اساتید و محتوای کتابها با نیازهای جامعه دانشگاهی و عدم مطلوبیت روش تدریس و آنچه در بیانات اساتید نیز در این باره یافت شد در سه عامل مستقیم، واسطه و زمینه ای جای گرفتند. پیامدهای مثبتی که این دروس از منظر اساتید و دانشجویان میتواند به همراه داشته باشد نیز شامل افزایش سرمایۀ فرهنگی، تقویت دینداری و کمک به شناخت بهتر دین و تاریخ اسلام بود. آنچه از نظرات دانشجویان و اساتید برای راهبردهای ارتقای اثربخشی نیز بدست آمد در 4 عامل سازمانی، راهبردی، تسهیل کننده و مرتبط با نظام آموزشی دریافت شد. نتیجه ای که به دست آمد حاکی از درهم تنیدگی عوامل زمینه ای، ساختاری و رفتاری در جهت اثربخشی این دروس بود و با راهبردهایی که این تحقیق ارائه داده، درصدد حل این مسایل میباشد.